Nhiều trẻ em tuổi dậy thì, tiền dậy thì phát hiện cholesterol trong máu cao, báo động tình trạng rối loạn mỡ máu cần can thiệp sớm.
Hầu hết các bậc cha mẹ không biết chỉ số cholesterol của con mình, cho đến khi trẻ tình cờ phát hiện mỡ máu cao sau một cuộc kiểm tra sức khỏe tổng quát. Lúc này, có thể tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng. Tuy nhiên, may mắn cả 3 bé đều phát hiện bệnh sớm, chỉ số mỡ máu không quá cao so với mức cho phép và không phải thuộc nhóm nguy cơ tim mạch cao nên có thể điều chỉnh bằng thuốc uống, kết hợp với thay đổi lối sống, thói quen ăn uống khoa học hơn, khám kiểm tra lại sau 3 tháng.
Người trưởng thành không phải đối tượng duy nhất bị bệnh lý rối loạn lipid máu. Trẻ em ở mọi lứa tuổi đều có nguy cơ bị mỡ máu cao nếu lượng LDL-C hoặc chất béo trung tính tích tụ trong máu quá cao, trong khi lượng HDL-C quá thấp. Tình trạng này nếu kéo dài, không được phát hiện có thể gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe, đặc biệt là vấn đề về tim mạch, khi trẻ trưởng thành. Cụ thể, mỡ máu ở trẻ sẽ dẫn đến sự hình thành mảng bám trên thành động mạch, làm thu hẹp lòng động mạch và chặn dòng máu đến tim, gây ra bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Chỉ số cholesterol bình thường và cholesterol cao quá mức cho phép được quy định như sau: (Nguồn: Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Mỹ).
| Cholesterol | mg/dL được chấp nhận | Giới hạn mg/dL | mg/dL cao |
| Cholesterol toàn phần | Dưới 170 | 170 – 199 | 200 trở lên |
| LDL | Dưới 110 | 110 – 129 | 130 trở lên |
| Non HDL | Dưới 120 | 120 – 144 | 145 trở lên |
| ApoB | Dưới 90 | 90 – 109 | 110 trở lên |
| Triglycerides | |||
| Từ 0 đến 9 tuổi | Dưới 75 | 75 – 99 | 100 trở lên |
| Từ 10 đến 19 tuổi | Dưới 90 | 90 – 129 | 130 trở lên |
| Cholesterol | mg/dL được chấp nhận | Giới hạn mg/dL | mg/dL thấp |
| HDL | Trên 45 | 40 – 45 | 40 trở xuống |
| ApoA-1 | Trên 120 | 115 – 120 | 115 trở xuống |
Nguyên nhân gây rối loạn mỡ máu ở trẻ có thể do đột biến đơn gen hoặc đa gen dẫn đến việc sản xuất quá mức hoặc làm giảm thanh thải triglycerides, LDL-C, hoặc trong việc sản xuất thiếu hoặc thanh thải quá mức HDL-C; nguyên nhân thứ phát do lối sống và các yếu tố khác. Trong đó, lối sống ít vận động với chế độ ăn quá nhiều năng lượng, chất béo bão hòa, cholesterol, chất béo chuyển hóa (được sử dụng trong một số thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn chiên rán nhiều dầu, thức ăn nhanh…) là yếu tố nguy cơ cao.
Phương pháp hiệu quả nhất để điều trị rối loạn lipid máu ở trẻ là hướng trẻ tới một chế độ ăn uống khoa học song song với tập luyện đều đặn. Cha mẹ cần khuyến khích trẻ ăn thực phẩm ít chất béo toàn phần, chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và cholesterol. Tổng lượng chất béo mà một đứa trẻ tiêu thụ phải bằng 30% hoặc ít hơn tổng lượng calo hàng ngày (không áp dụng với trẻ dưới 2 tuổi). Trong đó, chất béo bão hòa nên duy trì ở mức dưới 10% tổng lượng calo hàng ngày và chất béo chuyển hóa thì nên tránh tối đa. Đối với những trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, chất béo bão hòa nên được hạn chế ở mức 7% tổng lượng calo còn cholesterol trong khẩu phần là 200 mg mỗi ngày.
Một số loại thực phẩm cần tăng cường trong khẩu phần ăn của trẻ là ngũ cốc không đường, trái cây, sản phẩm từ sữa ít béo, thịt gia cầm bỏ da, cá béo… Trẻ tránh dùng thức ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, sản phẩm từ sữa nguyên kem…
Các em cần giữ cân nặng tương xứng với chiều cao theo tuổi, tránh tình trạng thừa cân – béo phì vì đây là tiền căn của một loạt bệnh lý đe dọa trẻ trong tương lai. Để làm điều này, bố mẹ khuyến khích trẻ tăng cường vận động, có thể tập các môn đạp xe, bơi lội, bóng đá, cầu lông… Nghiên cứu cho thấy vận động tối thiểu 30 phút/ngày sẽ giúp nâng cao mức HDL-C và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch cho cả gia đình.
Theo Hiệp hội Nhi khoa Mỹ, trẻ em có một trong các yếu tố nguy cơ (béo phì, đái tháo đường, cao huyết áp, tiền sử gia đình bị tăng lipid máu nặng hoặc bệnh mạch vành sớm, phơi nhiễm thuốc lá) hoặc có các bệnh lý làm tăng nguy cơ tim mạch (rối loạn lipid máu gia đình; bệnh thận mạn; bệnh Kawasaki; cấy ghép mạch máu; ung thư; một số bệnh tim bẩm sinh như hẹp eo động mạch chủ, hẹp chủ, chuyển vị đại động mạch, bất thường mạch vành; bệnh cơ tim; bệnh hệ thống; nhiễm HIV; trầm cảm và rối loạn lưỡng cực ở trẻ vị thành niên) cần khám, xét nghiệm lipid máu khi đói mỗi 1-3 năm. Với bé không có các yếu tố nguy cơ cũng nên xét nghiệm lipid máu một lần trước tuổi dậy thì (thường là từ 9-11 tuổi) và một lần trong khoảng 17-21 tuổi.
(Theo báo Vnexpress)
.png)
