Tai biến mạch máu não hay còn gọi là độ quỵ não. Là một bệnh xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần của não đột ngột bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng dẫn đến thiếu máu nuôi tế bào não. Các tế bào này sẽ chết sau vài phút!
Tại Việt Nam có 200.000 người đột quỵ mỗi năm
Phân loại tai biến mạch máu não
Nhồi máu não: Do mạch máu bị tắc nghẽn.
Xuất huyết não: Do mạch máu bị vỡ.
Các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ
1. Không thể thay đổi
+ Tuổi cao
+ Tiền sử gia đình
+ Giới tính nam
2. Có thể thay đổi
+ Tăng huyết áp
+ Rung nhĩ
+ Béo phì
+ Uống rượu
+ Rối loạn Lipid máu
+ Đái tháo đường
+ Ít vận động
+ Hút thuốc
31% ca đột quỵ ở độ tuổi 20 và trẻ hơn
Dấu hiệu của đột quỵ đang đến gần
Các triệu chứng xảy ra đột ngột
Tê bì, yếu nửa người
Choáng ngất, mất ý thức
Nói khó, nuốt khó
Nhìn mờ một hoặc hai bên
Chóng mặt, mất thăng bằng
Đau đầu dữ dội
Tai biến mạch máu não có đáng sợ không?
1. Tăng nhanh chóng
Mỗi năm Việt Nam có 200.000 người bị đột quỵ; Tỷ lệ nam giới mắc bệnh gấp 4 lần nữ giới; Trên thế giới: cứ 40 giây lại có 1 người bị đột quỵ, 4 phút có 1 người tử vong vì đột quỵ.
Trên 80% ca đột quỵ có thể phòng ngừa
2. Xu hướng trẻ hóa
Người mắc bệnh đột quỵ có độ tuổi trung bình hiện nay là 40-50 tuổi/ trước đây là 50-60 tuổi; Người trẻ tuổi và trung niên chiếm 1/3 số ca đột quỵ; 31% số ca đột quỵ ở tuổi 20 và trẻ hơn tương ứng là 83.000 người.
80% tai biến mạch máu não có thể phòng ngừa được
Kiểm soát các yếu tố nguy cơ và lối sống lành mạnh:
Tăng huyết áp: Kiểm soát trị số huyết áp ≤ 140/90 mmHg.
Rối loạn lipid máu (mỡ máu): Điều trị bằng chế độ ăn uống và luyện tập để đạt được các trị số xét nghiệm Lipid máu trong giới hạn bình thường.
Đái tháo đường: Thay đổi lối sống và thuốc điều trị duy trì HbA1C trong mục tiêu điều trị.
Rung nhĩ: Sử dụng thuốc đông đúng chỉ định.
Béo phì: Kiểm soát cân nặng hợp lý.
Tăng cường vận động: tập thể dục thường xuyên, ít nhất 30 phút/lần x 5 lần/tuần.
Chế độ ăn hợp lý: Chế độ ăn uống góp phần vào 31% các ca bệnh tim mạch và 11% các ca tắc mạch máu não. Khuyên dùng rau, hoa quả, ăn cá tôm, đồ chay thay thịt đỏ; Hạn chế các món chiên xào, nướng và thực phẩm chế biến sẵn.
Đột quỵ – tai biến mạch máu não là trường hợp cần được cấp cứu, xử lý kịp thời nếu không sẽ gây ra biến chứng nặng nề thậm chí là tử vong.
Do đó, việc hiểu rõ về cơ thể mình là một điều mà người bệnh cần phải chú ý. Đặc biệt khi có những dấu hiệu cảnh báo cơn đột quỵ đang đến gần này cần nhanh chóng đến gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để xử lý ngay.
Khuôn mặt đờ đẫn, liệt một bên
Nếu bạn quan sát thấy người thân của mình đột nhiên có những nụ cười bị lõm mất đi một phần xuất hiện, một nửa khuôn mặt của bạn không thể cử động hoặc tê liệt hoàn toàn thì đó rất có thể là dấu hiệu của bệnh đột quỵ. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là các dây thần kinh kích không có đủ lượng oxy trong máu để giúp các cơ mặt có thể hoạt động được một cách bình thường.
Lệch mặt là một dấu hiệu cảnh báo đột quỵ
Sự yếu dần đi của một cánh tay
Một dấu hiệu rõ ràng khác của chứng đột quỵ này là sự tê liệt hoặc yếu đi của cánh tay và khiến chúng ta không có khả năng dơ tay được quá đầu. Khi nghi ngờ mình có thể bị đột quỵ bạn có thể làm thử hành động này để biết trước và đến gặp bác sĩ để có biện pháp xử lý kịp thời.
Nói lắp
Dấu hiệu nói lắp xảy ra khi xuất hiện những cục máu đông trên các mạch máu não khiến cho não bộ bị ảnh hưởng đến khả năng nói của người bệnh.
Một phần cơ thể bị tê liệt hoặc yếu đi
Tai biến mạch máu não luôn được thể hiện rõ qua sự yếu đi hay tê liệt của một số bộ phận cơ thể hoặc có thể chiếm một nửa cơ thể. Do đó, trước khi có tai biến xảy ra người bệnh sẽ có những cảm nhận một phần cơ thể của mình bị yếu đi khiến cho họ dễ bị ngã quỵ.
Nhìn mọi thứ không rõ ràng và bị nhòe đi
Một dấu hiệu khác của bệnh đột quỵ là mắt bị mờ đi hay bạn gặp phải những vấn đề về tầm nhìn. Điều đó xảy ra bởi vì sự thiếu oxy cung cấp cho thùy của não bộ chịu trách nhiệm về khả năng nhìn của bạn.
Choáng váng, hoa mắt, chóng mặt
Sự choáng váng hoa mắt chóng mặt là dấu hiệu rất phổ biến của bệnh đột quỵ bởi vì não bộ của họ bị thiếu lượng oxy trong máu.
Thị lực yếu đi cũng là sự cảnh báo cơn đột quỵ đang đến gần
Dáng đi bất thường
Nếu bạn bất ngờ cảm thấy khó khăn khi di chuyển, điều mà chưa bao giờ bạn gặp phải và không có sự cố nào về sức khỏe của mình trước đó thì chắc chắn rằng bạn đang có những dấu hiệu của căn bệnh đột quỵ và đang phải chịu những ảnh hưởng đó.
Đau đầu dữ dội từng cơn
Triệu chứng đau đầu của bệnh tai biến mạch máu não thường rất khốc liệt, dữ dội, người bệnh có cảm giác như nổ tung đầu. Ngay khi có triệu chứng này bệnh nhân cần được cấp cứu kịp thời để tránh biến chứng gây chết não.sau đột quỵ.
Nấc
Thông thường đây chỉ là một khó chịu nhỏ. Song khi đột quỵ tác động đến trung tâm hô hấp của não, nó có thể gây ra những cơn nấc đột ngột, kéo dài, thường gặp hơn ở phụ nữ hơn là nam giới.
Khó thở hoặc tim đập nhanh
Một nghiên cứu về những khác biệt giới trong đột quỵ cho thấy phụ nữ dễ bị các triệu chứng khó thở hoặc tim đập nhanh hơn nam giới khi đột quỵ. Tuy nhiên, đây là những biểu hiện đáng báo động vì ngay sau đó bạn có thể sẽ bị ngã quỵ ngay khi có cơn đau tim.
Người đột quỵ có triệu chứng đau tức ngực do nhịp tim nhanh
Xử trí đúng cách khi có dấu hiệu tai biến mạch máu não
Tai biến mạch máu não là một tình trạng khẩn cấp, cần gọi cấp cứu 115 ngay khi người bệnh có dấu hiệu đầu tiên. Trước khi nhân viên y tế đến, bạn có thể sơ cứu người thân như:
– Cần để bệnh nhân nằm yên, đầu nâng cao 30 độ.
– Nới rộng quần áo, theo dõi sắc mặt, nhịp thở.
– Quan sát xem bệnh nhân tỉnh hay hôn mê.
– Trấn an tinh thần, nhắc bệnh nhân hít sâu và thở chậm.
– Nếu bệnh nhân nôn mửa, để người bệnh nghiêng đầu sang một bên, dùng tay lấy các chất ói mửa từ mũi và miệng bệnh nhân ra thật sạch.
– Nếu bệnh nhân co giật, cũng cần để bệnh nhân nằm nghiêng sang bên, kê gối cao và dùng vật ngáng miệng phòng trường hợp bệnh nhân cắn vào lưỡi.
Tại cơ sở y tế, người thân cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ, tạo điều kiện cho bác sĩ tiến hành cấp cứu tốt nhất.
Phòng tránh đột quỵ bằng cách nào?
Theo TTƯT. THS. BS Nguyễn Văn Mão – Nguyên GĐ Bệnh viện tim Hà Nội, Trưởng khoa tim mạch Bệnh viện Đông Đô, để phòng tránh tai biến mạch máu não không khó, chúng ta có thể thực hiện tốt các điều sau:
Theo dõi huyết áp mỗi ngày để phòng tránh nguy cơ đột quỵ
1. Đo huyết áp, nhịp tim thường xuyên
Cần phải kiểm tra huyết áp thường xuyên đặc biệt là những người mắc huyết áp cao cần phải đo mỗi ngày vào các thời điểm khác nhau trong ngày và có chu kỳ lặp đi lặp lại đúng thời gian đó để theo dõi sự tăng giảm và có điều chỉnh thích hợp. Bên cạnh đó, bạn nên kiểm tra nhịp tim của mình. Bởi vì nhịp tim bất thường có thể làm tăng nguy cơ bị đột quỵ lên đến 50%.
2. Giảm căng thẳng
Căng thẳng khiến bạn cảm thấy hồi hộp và lo lắng, nó sẽ khiến cho nhịp tim tăng, huyết áp tăng có nghĩa là nguy cơ đột quỵ sẽ tăng lên. Do đó, khi bắt đầu cảm thấy lo lắng và căng thẳng, bạn phải ngay lập tức tìm cách giải tỏa như nghe nhạc, đi bộ, hoặc làm những việc có thể khiến cho tâm trí của bạn trở nên thoải mái.
3. Ngừng hút thuốc và uống rượu
Rượu và thuốc lá có hại cho sức khỏe và làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp hai lần. Không chỉ những người hút thuốc lá mới có nguy cơ bị đột quỵ mà những người hút thuốc lá thụ động cũng có nguy cơ bị đột quỵ cao gấp 82%. Do vậy, cách phòng tránh đột quỵ bạn cần thực hiện ngay là từ bỏ rượu và thuốc lá.
Giảm lượng muốn ăn để có trái tim khỏe mạnh
4. Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi sinh hoạt hợp lý
Ngủ hơn 10 giờ mỗi đêm có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ lên 63% do đó cũng chỉ cần ngủ từ 7-8h mỗi đêm để có sức khỏe
. Nếu ngáy to, bạn phải ngay lập tức tham khảo ý kiến bác sĩ. Bởi vì những người ngáy to có nhiều khả năng bị đột quỵ, tiểu đường và bệnh tim.
5. Uống nhiều nước
Uống nhiều nước mỗi ngày (ít nhất là 2 lít/ngày) có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ xuống 53%. Nước làm loãng máu, ngăn ngừa máu đông gây ra bệnh tim và đột quỵ.
6. Tập thể dục thường xuyên
Tập thể dục thường xuyên có thể làm giảm cholesterol trong máu, giảm huyết áp và giảm nguy cơ đông máu từ đó giảm nguy cơ đột quỵ. Hằng ngày, bạn nên dành ít nhất 30 phút để tập thể dục như: chạy bộ, bơi lội, đạp xe đạp…
7. Giảm lượng muối, dầu mỡ và đường
Để phòng tránh đột quỵ bạn nên giảm lượng muối hàng ngày cùng với đó là đường và dầu mỡ đặc biệt là mỡ động vật nên dùng các loại dầu có nguồn gốc thiên nhiên sẽ tốt hơn.
Thực hiện đúng những chỉ dẫn nêu trên của bác sĩ sẽ giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch cũng như phòng tránh đột quỵ một cách có hiệu quả nhất.