rối loạn tiêu hóa

Những ngày Tết, thói quen ăn, nếp sinh hoạt thường ngày bị xáo trộn khiến cơ thể không thể thích ứng kịp, từ đó có thể gây ra các vấn đề tiêu hóa như đầy hơi, ợ chua, táo bón, đau bụng, tiêu chảy…

Những ngày cận Tết Nguyên đán, số lượng bệnh nhân nhập viện vì mắc các bệnh đường tiêu hóa tăng 30 – 50% so với ngày thường. Trong đó thường gặp nhất là xuất huyết tiêu hóa, viêm tụy cấp, viêm dạ dày ruột hoặc bị ngộ độc, dị ứng với thực phẩm.

Những bệnh tiêu hóa thường gặp ngày Tết và cách phòng tránh.

1. Đầy hơi, khó tiêu: do ăn thực phẩm chứa nhiều đạm, dầu mỡ, chất béo, giàu năng lượng, tinh bột, đồ ngọt… làm cho dạ dày luôn trong tình trạng đầy hơi, không tiêu hóa được.

Để phòng tránh, cần ăn chậm nhai kỹ, tránh nói chuyện nhiều khi ăn, hạn chế uống rượu bia, nước có gas, tăng cường ăn rau xanh, trái cây.

2. Ợ chua: Không nguy hiểm nhưng cần lưu ý nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, lặp đi lặp lại có thể gây ra các biến chứng đối với dạ dày. Riêng với người viêm loét dạ dày tá tràng, ngoài biểu hiện ợ chua thường kèm theo ợ hơi, đau bụng vùng thượng vị.

Để phòng tránh, cần hạn chế ăn những thực phẩm lên men như cải chua, dưa kiệu, nem chua, dưa muối…

3. Táo bón: Ngày Tết, chúng ta thường vui chơi thoải mái và hay ăn những thực phẩm nhiều năng lượng nhưng lại ăn ít chất xơ, rau xanh… Nhiều người mắc đại tiện nhưng vì đang trong cuộc vui xuân nên trì hoãn khiến việc táo bón nghiêm trọng hơn.

Để phòng tránh, cần duy trì tập thể dục, tập thói quen đại tiện 1 lần/ngày, khuyến khích vào một giờ cụ thể. Trong trường hợp khó đại tiện cần đến cơ sở y tế gần nhất để được điều trị (thường sử dụng thuốc nhuận tràng). Nếu để táo bón lâu ngày thì dễ gây sa ruột, trĩ, nứt kẻ hậu môn.

4. Đau bụng: Thường gặp trên nền bệnh viêm dạ dày ruột cấp, viêm dạ dày cấp, cơn đau quặn gan do sỏi mật… Trong đó thường gặp nhất là viêm dạ dày ruột cấp, viêm dạ dày cấp, viêm tụy cấp.

Đối với viêm dạ dày ruột cấp: biểu hiện đau bụng, kèm theo buồn nôn, tiêu chảy ở những bệnh nhân dị ứng ở một số thịt đặc sản (rắn, heo rừng…) hoặc thực phẩm chứa chất bảo quản, chế biến không kỹ và để lâu ngày.

Đối với viêm dạ dày cấp: đau bụng thượng vị kèm theo ợ hơi, ợ chua, nôn hoặc buồn nôn… Nguyên nhân chính là do lạm dụng quá nhiều chất kích thích (cà phê, thuốc lá, rượu bia…) hay ăn thực phẩm có vị cay (tiêu, ớt…).

Đối với viêm tụy cấp: biểu hiện đau bụng vùng thường vị lan ra sau lưng, có khi đau đột ngột dữ dội, kèm nôn ói sau bữa quá no, nhiều dầu mỡ và chất béo. Khi có dấu hiệu này cần đến cơ sở y tế để điều trị kịp thời. Ngoài ra, viêm tụy cấp còn thấy ở bệnh có tiền sử viêm ruột, viêm tụy do tăng mỡ máu, viêm tụy do rượu.

4. Tiêu chảy: Xảy ra khi ăn thức ăn không được chế biến và bảo quản không kỹ, hay thức ăn hâm đi hâm lại ăn nhiều lần. Đây là môi trường thuận lợi để vi khuẩn phát triển và gây tiêu chảy.

Khi tiêu chảy, nên uống nhiều nước hoặc uống oresol bù dịch (1 gói pha trong 1 lít nước uống trong vòng 24h – có thể sử dụng từ 2-3 gói/ngày). Không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc kháng sinh. Tốt nhất cần đến gặp bác sĩ, tùy mức độ bệnh mà có phương án điều trị thích hợp.

5. Bệnh về gan: như gan nhiễm mỡ, bệnh gan do rượu bia. Một trong những nguyên nhân chính là do uống nhiều rượu bia trong thời gian dài, đặc biệt bệnh thường thấy dịp Tết khi uống rượu bia nhiều và liên tục.

6. Đói bụng: Nghe hơi nghịch lý nhưng phần lớn thời gian ngày Tết chúng ta chơi nhiều hơn, đặc biệt là giới trẻ và trẻ em, nên có thể quên ăn hoặc ăn không điều độ, đúng bữa, không đủ no. Khi đó có thể dẫn đến rối loạn điện giải, hạ đường huyết.

Các thể bệnh thường gặp của rối loạn tiêu hóa

1. Táo bón

Là một bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, ở trẻ thường do chế độ ăn uống không hợp lý hoặc uống sữa bột hay một số trẻ do bệnh lý ở đường ruột (bệnh phình đại tràng bẩm sinh), có thể do ít được vận động cơ thể (bồng bế suốt ngày). Ở người lớn, táo bón do uống ít nước, ít hoặc không vận động cơ thể hoặc do chế độ ăn uống (nghiện rượu, ăn ít rau hoặc không ăn rau, không có thói quen ăn canh hoặc các loại trái cây chín).

Rối loạn tiêu hóa do nhiều nguyên nhân gây ra

2. Tiêu chảy

Có thể chỉ là tiêu chảy thường do thiếu men tiêu hóa hoặc có thể do loạn khuẩn bởi sử dụng kháng sinh bừa bãi làm mất cân bằng hệ sinh thái vi khuẩn đường ruột hoặc gặp ở viêm đại tràng mạn tính, viêm đại tràng co thắt hoặc hội chứng ruột kích thích… Tiêu chảy có thể là do bệnh lý nhiễm khuẩn (tiêu chảy do E.coli hoặc do lỵ trực khuẩn (Shigella) hoặc do lỵ amip).

3. Bệnh lý khác

Đầy bụng, chướng hơi, ợ hơi, ợ chua, đắng miệng, hôi miệng, thậm chí buồn nôn hoặc nôn,… cũng là một trong những dấu hiệu của rối loạn tiêu hóa.

Gây bất tiện trong sinh hoạt

Cách phòng ngừa rối loạn tiêu hóa

Với người lớn cần tránh hút thuốc lá vì nó làm tăng nồng độ a-xít và tích khí trong bụng, ảnh hưởng đến nhu động ruột. Vận động cơ thể là điều không nên bỏ qua.

Với trẻ em nên cho trẻ vui chơi, chạy nhảy, ngay cả bơi trong sự giám sát của người lớn, không nên bế ẵm suốt ngày (trẻ nhỏ). Người lớn, vận động cơ thể giúp cho khí huyết lưu thông, hệ tiêu hóa nhu động tốt, nhất là với người táo bón bằng các hình thức dễ thực hiện như chơi cầu lông, bơi, nhất là đi bộ. Mỗi ngày nên đi bộ khoảng 60 phút chia làm 2 -3 lần, tuy nhiên không đi bộ vào lúc trời nắng gắt, vừa ăn xong và nên chọn vị trí đi bộ hợp lý tránh va vấp, đụng độ với các phương tiện giao thông.

Nên sử dụng các chất xơ có trong các loại ngũ cốc, rau lá xanh, sa lát và trái cây để giúp điều chỉnh hoạt động ruột, phân sẽ tốt hơn và nhu động ruột sẽ dần dần trở về bình thường. Hơn nữa đây cũng là nguồn cung cấp các vitamin cho cơ thể. Người táo bón nên ăn thêm chuối tiêu, củ khoai lang luộc, nướng, các loại rau giúp giảm táo bón (rau mồng tơi, rau đay, rau khoai lang…).

Ăn uống, sinh hoạt lành mạnh để có hệ tiêu hóa tốt

Đối với những người mắc chứng rối loạn tiêu hóa nên tránh ăn nhiều các loại chất kích thích (hành, tỏi, ớt, hồ tiêu, mù tạt…), không nên uống rượu, bia, nước giải khát có gas. Sữa rất tốt cho sức khỏe nhưng nếu đang bị rối loạn tiêu hóa nên hạn chế dùng hoặc kiêng hẳn cho đến khi tiêu hóa bình thường, bởi vì, trong sữa có đường lactoza là thành phần khó tiêu khi bộ phận tiêu hóa không bình thường. Đồng thời nên hạn chế đến mức tối đa sử dụng những món ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ.

Thực phẩm dùng hàng ngày cần có nguồn gốc rõ ràng, không nên sử dụng các loại thức ăn nghi ngờ nhiễm khuẩn, để trong tủ lạnh quá lâu hay những thức ăn đường phố không rõ xuất xứ.

Cần ăn chín, không ăn các loại thức ăn chưa nấu chín (tiết canh, rau sống, nem chua, nem chạo, gỏi…) và không uống nước chưa đun sôi, nhất là các vùng nông thôn, miền núi.

Để giúp hệ tiêu hóa có thể ổn định và cân bằng, nên thay đổi chế độ ăn uống của mình nhất là mùa nắng nóng cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý. Ăn, uống phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cho tất cả mọi lứa tuổi, với trẻ em (do sức đề kháng chưa hoàn chỉnh), người có tuổi bởi sức đề kháng đã suy giảm do tuổi cao, cần được quan tâm đặc biệt hơn.