BVĐĐ – Thoái hóa khớp gối không phải chuyện riêng của người già, và cũng không phải “ai đến tuổi cũng phải chịu”. Nhiều người nghe gối kêu lạo xạo, đứng dậy phải vịn tay, leo vài bậc cầu thang đã nhói đau, nhưng vẫn tự nhủ “tại trời lạnh”, “tại tuổi rồi”. Và sau đó tự điều trị bằng việc mua miếng dán, xoa dầu, chờ hết rét sẽ đỡ nhưng đáng lo là bệnh không khỏi và sụn khớp vẫn âm thầm mòn đi từng ngày. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu thoái hóa khớp gối là gì, nhận biết dấu hiệu sớm, biết khi nào nên đi khám và cách chăm sóc đầu gối cho mình và cho bố mẹ, nhất là trong những ngày miền Bắc chuyển rét.

Người trung niên ôm đầu gối vì đau do thoái hóa khớp gối khi trời lạnh

Hình minh họa: Người trung niên ôm đầu gối vì đau do thoái hóa khớp gối khi trời lạnh

1. Thoái hóa khớp gối là gì?

Thoái hóa khớp gối là tình trạng lớp sụn bọc đầu xương ở khớp gối bị mòn dần, kèm theo thay đổi ở xương dưới sụn, bao khớp và dịch khớp. Khi lớp “đệm” này mỏng đi, các đầu xương cọ xát nhiều hơn, gây đau, cứng khớp, sưng và khó vận động. Hãy hình dung sụn khớp như lớp cao su lót dưới chân bàn. Dùng lâu, chịu nặng nhiều, lớp lót mòn dần, bàn bắt đầu kêu cọt kẹt và chênh vênh. Đây là bệnh mạn tính, thường tiến triển chậm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2019 có khoảng 528 triệu người trên thế giới sống chung với thoái hóa khớp. Trong đó, khớp gối là vị trí hay bị ảnh hưởng nhất, với khoảng 365 triệu người.

2. Nguyên nhân gây thoái hóa khớp gối

Nguyên nhân chính

  • Quá trình lão hóa: theo thời gian, sụn khớp mất dần nước và độ đàn hồi, khả năng tự phục hồi kém đi.
  • Khớp gối chịu tải lặp đi lặp lại: đầu gối gánh phần lớn trọng lượng cơ thể mỗi lần đi, đứng, lên xuống cầu thang.
  • Chấn thương cũ: rách sụn chêm, đứt dây chằng, gãy xương quanh gối… dù đã lâu vẫn có thể làm khớp thoái hóa sớm hơn.

Yếu tố nguy cơ và thói quen dễ bỏ qua

  • Thừa cân, béo phì: mỗi cân nặng dư thừa đều đè thêm lên khớp gối. WHO xếp béo phì vào nhóm yếu tố nguy cơ quan trọng của thoái hóa khớp gối và háng.
  • Ngồi xổm, quỳ gối, bê vác nặng thường xuyên: thói quen ngồi xổm nấu ăn, giặt giũ, làm vườn rất phổ biến ở nhiều gia đình.
  • Ít vận động: cơ đùi yếu thì khớp gối mất “người đỡ”, dễ đau và nhanh thoái hóa hơn.
  • Bệnh lý sẵn có: gout, viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường.
  • Chân vòng kiềng, chân chữ X: làm lực dồn lệch về một bên khớp.
  • Yếu tố di truyền và giới nữ, đặc biệt sau tuổi mãn kinh.

Nếu bạn hay bị gout tái phát, có thể đọc thêm: Vì sao gout hay tái phát những ngày giao mùa?

3. Dấu hiệu thoái hóa khớp gối

Dấu hiệu thoái hóa khớp gối khi lên xuống cầu thang ở người cao tuổi

Hình minh họa: Dấu hiệu thoái hóa khớp gối khi lên xuống cầu thang ở người cao tuổi

Dấu hiệu sớm

  • Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang, khi đứng dậy từ ghế thấp hoặc sau khi đi bộ lâu. Nghỉ ngơi thì đỡ.
  • Cứng khớp buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu, thường dưới 30 phút, cử động một lúc thì mềm ra.
  • Lạo xạo khớp gối: nghe hoặc cảm thấy tiếng “lục cục”, “lạo xạo” khi gập duỗi chân.
  • Đau tăng lên vào những ngày trời lạnh, ẩm.

Dấu hiệu khi bệnh đã nặng hơn

  • Đau cả khi nghỉ, đau về đêm làm mất ngủ.
  • Gối sưng, nóng, có thể tràn dịch khớp.
  • Không gập hoặc duỗi thẳng gối được hết mức.
  • Đi lại khập khiễng, phải chống gậy, chân biến dạng vòng kiềng rõ hơn.

Nhiều người nhầm với đau mỏi do làm việc nặng, do “trái gió trở trời” hay do thiếu canxi, nên tự mua thuốc giảm đau, cao dán dùng kéo dài. Cách này có thể làm dịu cơn đau trước mắt nhưng dễ khiến bệnh bị bỏ sót.

4. Ai dễ mắc thoái hóa khớp gối?

Bạn nên để ý đầu gối của mình hơn nếu thuộc một trong các nhóm sau:

  • Người trên 50 tuổi. Theo WHO, khoảng 73% người bị thoái hóa khớp trên 55 tuổi.
  • Phụ nữ, nhất là sau mãn kinh. WHO ghi nhận khoảng 60% người mắc là nữ.
  • Người thừa cân, béo phì.
  • Người làm việc phải đứng lâu, bê vác, ngồi xổm nhiều: nông dân, công nhân, người bán hàng, nội trợ.
  • Người từng chấn thương gối, người chơi thể thao cường độ cao.
  • Người có bệnh gout, đái tháo đường, viêm khớp.

Nếu bố mẹ bạn hay than “mỏi gối”, ngại đi xa, ngại leo cầu thang, đó có thể là lời nhắc để đưa ông bà đi kiểm tra.

5. Thoái hóa khớp gối có nguy hiểm không?

Thoái hóa khớp gối hiếm khi đe dọa tính mạng, nhưng có thể ảnh hưởng rõ đến chất lượng sống nếu để lâu:

  • Đau kéo dài, mất ngủ, dễ mệt mỏi, cáu gắt.
  • Hạn chế đi lại, phụ thuộc người thân, ngại ra ngoài, ít giao tiếp.
  • Ít vận động kéo theo tăng cân, cơ yếu, ảnh hưởng tim mạch và đường huyết.
  • Biến dạng khớp, tràn dịch tái đi tái lại.
  • Tự dùng thuốc giảm đau kéo dài có thể gây hại dạ dày, thận.

Tin vui là phát hiện sớm thì kiểm soát tốt. Khi được chẩn đoán từ giai đoạn đầu, người bệnh có nhiều lựa chọn để giảm đau, làm chậm tiến triển và giữ khả năng vận động lâu dài.

6. Chẩn đoán thoái hóa khớp gối

Bác sĩ Bệnh viện Đông Đô thăm khám và xem phim X-quang khớp gối

PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Thủy (Bệnh viện Đông Đô) thăm khám khớp gối cho người bệnh.

Việc chẩn đoán thường gồm các bước:

  • Hỏi bệnh và khám lâm sàng: bác sĩ hỏi về cơn đau, thời gian cứng khớp, thói quen sinh hoạt, chấn thương cũ; sau đó khám tầm vận động, tiếng lạo xạo, tình trạng sưng.
  • Chụp X-quang khớp gối: giúp đánh giá khe khớp hẹp, gai xương và mức độ thoái hóa.
  • Siêu âm khớp gối: phát hiện tràn dịch, tình trạng bao hoạt dịch.
  • Xét nghiệm máu, dịch khớp trong một số trường hợp để phân biệt với gout, viêm khớp dạng thấp hay nhiễm trùng khớp.

Các bước này đều nhẹ nhàng, phần lớn không xâm lấn. Bác sĩ sẽ chỉ định cụ thể tùy tình trạng của từng người.

7. Điều trị thoái hóa khớp gối

Mục tiêu điều trị là giảm đau, cải thiện vận động và làm chậm tiến triển của bệnh. Mọi phương pháp đều được thực hiện theo chỉ định bác sĩ, dựa trên mức độ tổn thương, tuổi và sức khỏe chung.

Thay đổi lối sống và tập luyện

  • Giảm cân nếu thừa cân. Theo WHO, duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm triệu chứng và giảm nguy cơ bệnh tiến triển.
  • Tập mạnh cơ đùi, tăng tầm vận động theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.

Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng

  • Các bài tập có hướng dẫn, chườm nóng, các phương pháp vật lý trị liệu phù hợp.
  • Dụng cụ hỗ trợ: nẹp gối, gậy chống, giày phù hợp.

Dùng thuốc

  • Thuốc giảm đau, chống viêm giúp kiểm soát triệu chứng. Dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, không tự mua dùng kéo dài.
  • Tiêm thuốc vào khớp chỉ áp dụng trong một số trường hợp, do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Phẫu thuật

  • Khi khớp tổn thương nặng, điều trị nội khoa không còn đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật, trong đó có thay khớp gối. Theo WHO, thay khớp giúp giảm đau, cải thiện vận động cho phần lớn người bệnh có khớp tổn thương nặng.

8. Phòng ngừa và chăm sóc khớp gối tại nhà

Phòng ngừa và chăm sóc khớp gối tại nhà

  • Giữ ấm đầu gối khi trời lạnh: mặc quần dài, dùng bó gối giữ ấm, tránh để gối nhiễm lạnh khi ra ngoài sáng sớm.
  • Vận động đều đặn, vừa sức: đi bộ trên mặt phẳng, đạp xe, bơi trong nước ấm. Khởi động kỹ trước khi tập.
  • Hạn chế ngồi xổm, quỳ gối, leo nhiều cầu thang, bê vác nặng. Nên dùng ghế thấp khi nấu ăn, giặt giũ.
  • Kiểm soát cân nặng bằng chế độ ăn cân đối, nhiều rau xanh, đủ đạm.
  • Kiểm soát tốt bệnh nền như gout, đái tháo đường. Xem thêm 
  • Không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc không rõ nguồn gốc hay bài thuốc truyền miệng kéo dài.

9. Khi nào cần đi khám ngay?

Hãy đi khám sớm nếu bạn hoặc người thân có một trong các dấu hiệu:

  • Đau gối kéo dài trên 2–3 tuần, không đỡ dù đã nghỉ ngơi.
  • Gối sưng, nóng, đỏ, hoặc kèm sốt.
  • Đau về đêm, đau cả khi nằm nghỉ.
  • Gối bị “kẹt”, không duỗi thẳng được, hoặc đột ngột khuỵu chân.
  • Đi lại ngày càng khó, phải vịn tay, chống gậy.
  • Đau gối sau chấn thương, va đập.

Đôi chân đã đưa ta đi suốt cả cuộc đời. Đừng đợi đến khi không đi nổi mới quan tâm. Một lần đi khám hôm nay có thể giúp bố mẹ xương khớp khỏe mạnh thêm nhiều năm nữa.

10. Khám thoái hóa khớp gối tại Bệnh viện Đông Đô

Khoa khám bệnh Bệnh viện Đông Đô tiếp đón người bệnh đến thăm khám Cơ Xương Khớp

Người bệnh có dấu hiệu đau, lạo xạo, cứng khớp gối có thể đến khám chuyên khoa Cơ Xương Khớp tại Bệnh viện Đông Đô:

  • Thăm khám trực tiếp 1:1 cùng PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Thủy – Nguyên Trưởng khoa Cơ – Xương – Khớp, Bệnh viện Bạch Mai với hơn 40 năm kinh nghiệm khám & điều trị chuyên sâu
  • Đội ngũ chuyên gia tư vấn tận tình, cặn kẽ, xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa phù hợp từng người bệnh
  • Kết hợp cùng các thiết bị chẩn đoán hiện đại tại Bệnh viện Đông Đô: X-quang, siêu âm khớp, xét nghiệm chuyên sâu…
  • Khám sớm – điều trị đúng là cách tốt nhất để bảo vệ hệ xương khớp khỏe mạnh và phòng tránh biến chứng nặng nề.

Hãy chủ động kiểm tra ngay hôm nay để những ngày chuyển mùa không còn là sự mệt mỏi gắn với những cơn đau cơ xương khớp!

BỆNH VIỆN ĐÔNG ĐÔ

  • Địa chỉ: Số 5 Xã Đàn, phường Kim Liên, quận Đống Đa, Hà Nội
  • Hotline đặt lịch nhanh: 1900 1965
  • Website đăng ký khám: https://benhviendongdo.com.vn/